Begin september is in het Academisch Medisch Centrum te Amsterdam bij vier militairen van het mariniersbataIjon dat in Mazar-e-Sharif in Afghanistan is gelegerd de huidaandoening "cutane leishmaniasis" vastgesteld. In de afgelopen twee weken is bij ongeveer negentig Nederlandse militairen die betrokken waren bij de opbouw van het kamp en de ondersteuning van de parlementsverkiezingen in Afghanistan, alsmede bij een aantal journalisten dat Mazar-e-Sharif heeft bezocht, deze huidaandoening geconstateerd.

De huidaandoening cutane leishmaniasis wordt veroorzaakt door een zandvliegje dat voornamelijk s avonds en s nachts steekt. Bultjes op de huid zijn het gevolg. Deze bulten kunnen groter worden en zweren gaan vormen. De genezing verloopt vaak spontaan, maar kan zonder behandeling lelijke littekens of complicaties tot gevolg hebben.

Conform de richtlijn van de Commandant der Strijdkrachten is voorafgaand aan de uitzending van het mariniersbataljon naar Mazar-e-Sharif een uitgebreide verkenning uitgevoerd, waarbij ook geneeskundige aspecten, de hygiëne en preventieve gezondheidszorgaspecten in beschouwing zijn genomen. Bekend was dat negentien Britse militairen sinds juli 2004 de huidaandoening cutane leishmaniasis hadden opgelopen en dat in Feyzabad in 2003 bij acht procent van de lokale bevolking deze aandoening is geconstateerd. Tijdens de verkenningsmissie is het risico van leishmaniasis opnieuw gebleken. In het rapport met de bevindingen van deze verkenning heeft de Directeur Militaire Gezondheidszorg een advies uitgebracht over preventieve maatregelen, onder meer om cutane leishmaniasis zoveel mogelijk te voorkomen. De Commandant der Strijdkrachten heeft dit advies overgenomen in zijn operatieaanwijzing.

Er is voorlichting gegeven aan het militair personeel over de gezondheidsrisicos in het gebied voorafgaand aan en tijdens de uitzending. Ook zijn de volgende individuele maatregelen afgekondigd:
* het impregneren van de gevechtskleding met Permethrine;
* het dragen van kleding die het lichaam zoveel mogelijk bedekt (lange mouwen en broeken);

* het regelmatig smeren van het insectenwerend middel met DEET op onbedekte huiddelen;

* s nachts slapen onder een geïmpregneerde klamboe;
* het beperken van direct contact met zand (zoals liggen of slapen in het zand).

Ook bij de correcte uitvoering van deze preventieve maatregelen kan niet worden uitgesloten dat zich ziektegevallen voordoen. Dit onderstreept de noodzaak van optimale geneeskundige verzorging ter plaatse, de mogelijkheid van overleg met specialisten op afstand, en de mogelijkheid van medische evacuatie uit het uitzendgebied en de repatriëring naar Nederland van zieke militairen.

Ondanks de afgekondigde maatregelen is de aandoening cutane leishmaniasis vastgesteld bij negentig militairen, waarvan er momenteel dertig in Nederland worden behandeld onder supervisie van de afdeling tropische ziekten van het Academisch Medisch Centrum (AMC). Met deze afdeling bestaan terzake samenwerkingsafspraken. Daarnaast is nog sprake van zeventien verdachte gevallen in het uitzendgebied. Nadat eind augustus bij vier mariniers de eerste verdenking van deze aandoening ontstond, is besloten de betrokken militairen nader te laten onderzoeken in het AMC. Door middel van specifieke diagnostiek, die in het uitzendgebied niet voorhanden was, is het bestaan van de aandoening bevestigd. Vervolgens zijn de militaire artsen van de uitgezonden eenheden in Nederland en in Afghanistan geïnformeerd en zijn bovendien een arts en een laborant door het AMC aanvullend getraind om in Afghanistan, evenals in Nederland, de diagnose te kunnen stellen en de behandeling met het geneesmiddel Pentostam toe te passen. Op deze wijze worden alle potentiële patiënten onderzocht en behandeld. Wanneer de therapie met Pentostam onvoldoende effect sorteert, worden patiënten naar Nederland gerepatrieerd en verder behandeld onder supervisie van het AMC.

Om uitbreiding van de aandoening te voorkomen, wordt nog nadrukkelijker toegezien op de naleving van de eerder genoemde preventieve maatregelen. Zo worden uniformen opnieuw geïmpregneerd, wordt extra voorlichting gegeven en wordt binnen het kampement extra gesprayd met een insecticide om de zandvliegjeste elimineren.

De betrokken militairen krijgen een poliklinische behandeling, met uitzondering van twee patiënten die een intensievere therapie ontvangen in Nederland alsmede drie patiënten die nog in Afghanistan verblijven en spoedig een intensieve therapie in Nederland zullen krijgen.

Thans wordt een vragenlijstonderzoek gehouden onder alle patiënten om de oorzaak (-en) van de aandoening te achterhalen. Alle patiënten, ook zij die afdoende behandeld zijn in Afghanistan, worden na terugkeer nog onderzocht in het AMC. De overige militairen worden erop gewezen dat zij bij het ontstaan van huiduitslag direct contact moeten zoeken met hun militair arts. Ook op de thuisfrontdagen zal medische voorlichting ter zake worden gegeven.

Met genoemde maatregelen ontvangen de patiënten waarbij cutane leishmaniasis is vastgesteld de voor Nederlandse standaarden vereiste zorg. Bij twijfel omtrent de effectiviteit van de behandeling in het uitzendgebied volgt repatriëring naar Nederland. Extra aandacht voor de preventieve maatregelen moet nieuwe ziektegevallen zoveel mogelijk voorkomen. Een evaluatie van de aandoening cutane leishmaniasis onder Nederlandse militairen in Afghanistan geschiedt onder verantwoordelijkheid van de Directeur Militaire Gezondheidszorg in nauwe samenspraak met de deskundigen van het AMC te Amsterdam. Onderzocht zal worden of het pakket preventieve maatregelen voldoende was en of de maatregelen adequaat zijn nageleefd.

bron:MinDef