Volgens de vorig jaar uitgebrachte Werkmonitor van Randstad, maakt ruim de helft van de werknemers structureel gemiddeld 7 overuren per week, dit meestal boven op een 40-urige werkweek. Verschillende bedrijven komen hiermee aan de randen van de arbeidstijdenwet die aangeeft dat maximaal 4 maanden 48 uur per week gewerkt mag worden, burnout ligt op de loer.

Allereerst, wat is burnout? Burnout is niet hetzelfde als stress of overspannenheid maar simpel gezegd: over de kop gewerkt, de accu is leeg of de rek is er uit. Het resultaat van een langdurige jarenlange voorgeschiedenis van blootstelling aan diverse stressoren met een opbouwend chronisch klachtenverloop zoals concentratie problemen, vergeetachtigheid, onzekerheid, lusteloosheid, cynisme en slaapproblemen. Iemand met burnout is emotioneel, mentaal en fysiek uitgeput met als gevolg een grote afstand ten opzichte van werk met een verminderend gevoel van competentie.
Als je naar de doelgroep van potentiële burnout’ers kijkt, valt hierbij op dat het meestal gaat om hardwerkende, ambitieuze, loyale en perfectionistisch ingestelde werknemers waar een werkgever doorgaans zeer content mee is. Meestal hoor je deze werknemers ook niet klagen waardoor de kans bestaat dat deze mensen geruisloos zonder interventiemogelijkheden van de werkgever, zich ziekmelden met kans op langdurig ziekteverzuim.

Gert Otter is een man die burnout is geweest. Om het hele proces beter te duiden heeft Gert het proces voor zichzelf in delen geknipt.

Burning
Een langdurige periode van veel en hard werken waarbij hij, zeker terug kijkend, aldoor wist dat het de verkeerde kant op ging. Hij zat niet lekker in zijn vel en had hierbij het gevoel dat hij continue op z’n tenen moest lopen. Hij was een perfectionist en wilde goed werk leveren mede omdat hij behoefte had aan complimenten en goedkeuring. Hij was zeer onzeker over hoe hij zijn werk verrichte hoewel zijn omgeving en ook zijn manager vonden dat hij zijn werk prima uitvoerde. Dit proces bleef jaren doorgaan totdat hij een nieuwe functie kreeg, manager van een logistieke IT afdeling. In eerste instantie vond hij dat deze functie perfect bij hem paste omdat alle competenties die hij hiervoor had aangeleerd in deze functie terugkwamen. Echter al snel kwam hij er achter dat deze functie niet goed voor hem was. Het al bestaande klachtenpatroon van angst, piekeren, fysieke klachten en slaapproblemen verergerde. “Je hebt het gevoel dat niemand jou situatie begrijpt en dat je helemaal alleen staat”. Dat is natuurlijk niet waar, maar als gevolg van een tunnelvisie zie je niet meer wat er om je heen gebeurd. Uiteindelijk resulteerde dit in emotionele uitputting, depersonalisatie en gevoelens van afnemende competentie. Tijdens een management meeting ging het fout en stortte hij in. Thuis gekomen kon hij alleen nog maar huilen en begreep hij niet wat er met hem aan de hand was. In eerste instantie dacht hij nog dat hij binnen een paar dagen weer aan het werk kon gaan, hij wist toen nog niet dat het burnout was.De reeds geplande vakantie die hierop volgde was niet voldoende om te herstellen. Hij werd doorgestuurd naar de bedrijfsarts die al snel vermoede dat het waarschijnlijk om burnout ging.

Burnout
Er is sprake van een burnout als dat door een professional gediagnosteerd is. Dit is een belangrijk fase omdat op basis van deze diagnose een behandelplan opgesteld wordt.
Gert voelde zich helemaal leeg, teleurgesteld in zichzelf en hij had een groot gevoel van falen. Hij was onzeker of hij ooit weer aan het werk zou kunnen gaan en of hij de balans terug zou kunnen vinden. Hij piekerde over zijn sociale en financiële situatie. “Dit proces is de zwartste bladzijde geweest in mijn leven. De bodem was geheel onder mij weggeslagen”. De partner is tijdens dit proces heel belangrijk want hij of zij heeft het hele proces ook ervaren en komt hier veelal ook niet ongeschonden uit.

Burnin
Door zijn gedreven instelling wilde Gert aan de slag gaan. Het stempel Burnout was voor hem voldoende om dit proces positief op te pakken. Hij las veel over burnout, ging in behandeling en zocht veel rust in de natuur. Altijd zijn notitieboek bij de hand om flarden van gedachten op te schrijven om later in het juiste perspectief te kunnen plaatsen. Hij zag de burnout als tweede kans om zijn leven anders in te richten. Acceptatie en geduld waren hierbij belangrijke aspecten. Hij volgde in eerste instantie een ontspanningstherapie in combinatie met klachtenreductie om zijn fysieke en mentale kracht verder op te bouwen, daarna gevolgd door cognitieve therapie.

Dit is een behandelvorm die gebaseerd is op het idee dat psychische klachten of problemen voortkomen uit de wijze waarop mensen informatie selecteren en verwerken. Hoewel de therapie 'cognitief' heet, betekent dit niet dat ze koel en niet-emotioneel is. Het komt er op neer om bestaande “foute” gedachten te analyseren, te beoordelen en te vervangen door andere patronen, burnin het inbranden van nieuwe gedachten.
Tijdens deze periode nam hij de beslissing om niet terug te keren in zijn functie. Het gevaar bestaat dat als men terugkeert naar dezelfde functie dat een burnout weer kan optreden. Na negen maanden begon Gert op basis van arbeidstherapie in een nieuwe functie. In korte tijd werkte hij weer fulltime.

Burnish
De nieuwe positieve gedragsveranderingen moeten inbedden en dat kost tijd. Gert zocht nu de nieuwe weg waarbij hij niet de fout maakte om zijn oude leven weer op te pakken, hij bleef in contact met zichzelf en bleef met het onderwerp bezig.
Het is belangrijk om de balans te vinden tussen draagkracht en draaglast. Hetzelfde als met de balans tussen werk en privé. Maak gebruik van de rugzak die gevuld is met alle ervaringen en methodieken die geleerd zijn tijdens het herstel. Dit is een langdurig proces omdat kans op terugval altijd aanwezig blijft. Belangrijk hierbij is dat je de negatieve signalen beter herkent en daar tijdig naar kunt handelen.

Jaren later kreeg Gert toch een ernstige terugval. Langzaam zakte hij weer terug in zijn oude patroon en ging weer over naar de automatische piloot. De gedrevenheid bleef bestaan en dat koste wederom veel energie. Door het tijdig volgen van een aandachtstraining kwam hij pas echt in balans doordat hij bij zijn gevoel kwam dat de basis vormt van je zijn. Denken is een proces dat gebruikt moet worden wanneer dat nodig is, maar je gevoel moet hierbij leading zijn. Hij leerde bewuste te leven in het hier en nu zonder piekeren en tobben. Dit was de sleutel waardoor hij uiteindelijk de balans en innerlijke rust vond.

Gert is initiator van het “Kennis- informatie en communicatieplatform stress en burnout” te vinden op www.burnin.nl/. Inmiddels is dit platform in Nederland en België een begrip geworden voor mensen met stress- en burnoutklachten alsmede ook voor professionals. Sinds vorig jaar verschijnt er in samenwerking met de Zorgmediatheek een 2 wekelijkse gratis nieuwsbrief Burnin-Update.