Selecteer een pagina

De Raad van State is meer dan leverancier
van verplichte wetgevingsadviezen en uitspraken in
bestuursgeschillen. In de geschiedenis van de Raad, een van de
oudste staatsinstellingen van Nederland, heeft de samenhang en de
kwaliteit van het openbaar bestuur altijd centraal gestaan. Door de
ontwikkeling van de beide deeltaken, advisering en rechtspraak, is
die gemeenschappelijke waarde op de achtergrond geraakt. Dit is te
lezen in de Algemene Beschouwingen van het Jaarverslag 2006 van de
Raad van State. Vice-President Tjeenk Willink geeft hierin zijn
jaarlijkse schets van de omgeving waarin de Raad van State zijn
taken verricht.

Nadrukkelijker dan tot nu toe zou de Raad
als adviseur zijn inzichten in de oorzaken van bureaucratisering
met het bestuur kunnen delen. Meer dan nu zou de Raad als
bestuursrechter zijn kennis over de oorzaken van bestuursgeschillen
aan het bestuur ten goede kunnen laten komen. Wetgever, bestuur en
rechter zijn voor de kwaliteit van hun werk van elkaar
afhankelijk.

De kwaliteit van het openbaar bestuur kan
volgens Tjeenk Willink niet los worden gezien van vier thema's die
hij in zijn Algemene Beschouwingen opnieuw aan de orde stelt: de
betekenis van de democratische rechtsstaat, de betekenis van Europa
voor Nederland, de betekenis van de Staten-Generaal als institutie
en de betekenis van burgerschap.

Hoe werken de beginselen van een
democratische rechtsstaat in de praktijk van alledag uit voor de
burgers en voor de uitvoerders van publieke diensten? Het is vaak
onbekend. Toch zal de kwaliteit van het openbaar bestuur
uiteindelijk dááraan worden afgemeten.

De Nederlandse rechtsorde is met de
Europese rechtsorde verknoopt. De betekenis van de Europese Unie
voor het behoud van de democratische rechtsorde wordt vaak
onvoldoende erkend. Toch is de kwaliteit van het Nederlandse
openbaar bestuur mede daarvan afhankelijk.

De staatkundige instituties en hun
onderlinge verhoudingen bepalen mede de kwaliteit van het openbaar
bestuur. Dat geldt in het bijzonder voor de politieke instituties,
regering en Staten-Generaal, meer in het bijzonder de Tweede
Kamer.

De kwaliteit van het openbaar bestuur en
de democratische rechtsstaat wordt tenslotte mede bepaald door de
kwaliteit van zijn burgers.

In de afgelopen decennia is de relatie
tussen deze vier thema's en de kwaliteit van het openbaar bestuur
nauwelijks gelegd. Het bedrijfsmatig denken stond daaraan in de
weg.

Meer regels, meer papier, meer
functionarissen zijn het onbedoelde gevolg: bureaucratisering.
Omdat niet wordt bereikt wat wel werd beoogd, worden nieuwe en
verfijndere beheersmaatregelen getroffen: meer van hetzelfde.
Bureaucratische en bedrijfsmatige overwegingen verdringen politieke
keuzen en professionele maatstaven. In tegenstelling tot wat wel
wordt beweerd, is te weinig geanalyseerd wat de eigen aard van de
overheid is en hoe die overheid werkt. Doorbreken van die
ontwikkeling vereist een nieuwe verbinding tussen denken en doen,
politici en ambtenaren, beleid en uitvoering, inhoudelijke
deskundigheid en beheer. Tjeenk Willink formuleert daarvoor een
aantal uitgangspunten. Aan het eind van zijn beschouwingen gaat hij
nader in op de rol van de Raad van State.

Door zijn betrokkenheid bij wetgeving,
bestuur en rechtspraak kan de Raad bijdragen aan de samenhang
binnen het staatsbestel. Bijna nergens anders kan de institutionele
verbinding tussen wetgeving, bestuur en rechtspraak nog worden
gelegd. Reden om niet lichtzinnig tot splitsing van de Raad van
State over te gaan, zolang de onpartijdigheid en onafhankelijkheid
in beide functies voldoende zijn gegarandeerd.

Zijn verbindende rol kan de Raad vervullen
door er zelf voor te zorgen als adviseur en als rechter duidelijk
zicht te houden op de beginselen en grenzen van de democratische
rechtsstaat.

De inhoudelijke verbinding tussen de drie
staatsmachten kan daarnaast duidelijk worden gemaakt door een
helder zicht te hebben – en te helpen verschaffen – op
de betekenis en de grenzen van de gemeenschappelijke Europese
rechtsorde naast de nationale rechtsorde.

De inhoudelijke verbinding tussen
wetgeving, bestuur en rechtspraak kan tenslotte zichtbaar worden in
de doorwerking van de kennis en ervaring van de Raad van State als
adviseur en rechter ten behoeve van de kwaliteit van het openbaar
bestuur.

bron:Raad van State